چین خواهان پایان جنگ ایران است، اما نه به شیوهٔ ترامپ

چند روز پیش از سفر مهم شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، به امریکا، بیجینگ میزبان عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ ایران، بود؛ دیداری که بار دیگر نفوذ چین بر تهران را نشان داد.

انتظار می‌رود جنگ ایران یکی از موضوعات اصلی دیدار روز پنج‌شنبهٔ ترامپ و شی جین‌پینگ باشد.

چین از زمان آغاز جنگ ایران در هفت ماه پیش، موضع ثابتی داشته است. این کشور حملات امریکا و اسرائیل به ایران و همچنین تحریم‌های واشنگتن علیه تهران را محکوم کرده است. در عین حال، بارها خواستار پایان جنگ و به‌ویژه بازگشایی تنگهٔ هرمز شده است.

چین به دلیل ذخایر عظیم نفتی و راهبرد تنوع‌بخشی به منابع انرژی، تاکنون توانسته است پیامدهای جنگ ایران را به‌خوبی مدیریت کند.

آندریا گیزلی، کارشناس روابط چین و خاورمیانه در دانشگاه اکستر بریتانیا، می‌گوید چین می‌تواند برای مدت بیشتری این وضعیت را تحمل کند، اما هزینه‌های اقتصادی آن به مرور افزایش خواهد یافت.

با این حال، به گفتهٔ او، چین باید میان تمایل خود برای پایان یافتن جنگ و دیگر اولویت‌های ژئوپولیتیکی‌اش توازن برقرار کند.

داکتر گیزلی می‌گوید: «چین نمی‌خواهد این درگیری به عامل تنش در روابطش با امریکا تبدیل شود»، اما در عین حال «منافع و خواسته‌های اساسی ایران را تضعیف نخواهد کرد.»

او افزود: «ایران و چین در مجموع دیدگاه‌های همسویی دارند و اقدامات تهاجمی امریکا و اسرائیل را دلیل آغاز و ادامهٔ این جنگ می‌دانند.»

انرژی و اقتصاد

حمیدرضا عزیزی از گروه بین‌المللی بحران می‌گوید چین به عنوان یکی از مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی، از ادامهٔ جنگ «آسیب می‌بیند».

نفت حدود یک‌پنجم کل مصرف انرژی چین را تشکیل می‌دهد، اما براساس گزارش سال ۲۰۲۵ ادارهٔ اطلاعات انرژی امریکا، بیش از ۷۰ درصد نفت مورد نیاز این کشور وارداتی است.

چین سال گذشته روزانه حدود ۱/۴ میلیون بشکه نفت از ایران وارد می‌کرد که تنها ۱۲ درصد کل واردات نفت خام این کشور را تشکیل می‌داد. این میزان به‌مراتب کمتر از واردات چین از سایر کشورهای خاورمیانه بود که ۴۲ درصد را تشکیل می‌داد.

چین توانسته است بخشی از کاهش عرضهٔ نفت ایران و دیگر تولیدکنندگان منطقهٔ خلیج فارس را با واردات از روسیه، برازیل و سایر کشورهای صادرکننده جبران کند. اما جایگزین کردن گازی که چین از این منطقه خریداری می‌کند، به‌مراتب دشوارتر خواهد بود.

ذخایر عظیم نفتی چین به این کشور کمک کرده است تا شوک ناشی از جنگ بر بازار انرژی را بهتر تحمل کند. میزان دقیق ذخایر نفت چین یک راز دولتی است، اما برآوردها نشان می‌دهد که این کشور در سال ۲۰۲۵ بین یک تا ۱/۴ میلیارد بشکه نفت ذخیره داشته است.

اریکا داونز، پژوهشگر حوزهٔ انرژی چین در دانشگاه کلمبیا در امریکا، می‌گوید: «اگر چین در آغاز جنگ حدود ۱/۴ میلیارد بشکه نفت ذخیره داشته باشد، این مقدار می‌تواند براساس سطح واردات سال ۲۰۲۵، نیاز این کشور به واردات نفت از خاورمیانه را برای ۲۵۴ روز تأمین کند.»

او می‌افزاید ذخایر نفت چین احتمالاً حتی برای مدت بیشتری دوام خواهد آورد، زیرا با وجود جنگ، بخشی از واردات نفت از خاورمیانه همچنان ادامه داشته است.

با این حال، براساس گزارش کلاید راسل، تحلیلگر بازار کالاهای آسیایی در خبرگزاری رویترز، چین در سه ماه از چهار ماه گذشته، از جمله در آگست، مجبور شده است از ذخایر نفتی خود استفاده کند.

داکتر داونز می‌گوید: «بیجینگ احتمالاً ترجیح می‌دهد هرچه زودتر استفاده از ذخایر خود را متوقف کند تا برای شرایط اضطراری، ذخیرهٔ قابل توجهی در اختیار داشته باشد.»

اگر حوثی‌های مورد حمایت ایران حملات خود به عربستان سعودی را افزایش دهند و کنترول‌شان بر تنگهٔ باب‌المندب را تقویت کنند، بازار جهانی انرژی ممکن است با بی‌ثباتی بیشتری روبه‌رو شود.

مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ ایران حتی می‌تواند به یک بحران اقتصادی جهانی منجر شود؛ چیزی که برای اقتصاد صادرات‌محور چین خبر خوبی نخواهد بود.

از سال ۲۰۱۹ به این سو، رشد اقتصادی چین کاهش یافته است. دومین اقتصاد بزرگ جهان با بحران در بخش مسکن، تنش‌های تجاری با غرب و افزایش بدهی حکومت‌های محلی روبه‌رو بوده است.

در نتیجه، براساس آمار مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، یک اندیشکده مستقر در واشنگتن، صادرات خالص در سال گذشته ۳۲/۷ درصد از رشد تولید ناخالص داخلی چین را تشکیل داده است؛ بلندترین میزان از سال ۱۹۹۷ به این سو.

در حالی که مصرف داخلی همچنان ضعیف است، صادرات به محرک اصلی رشد اقتصادی چین تبدیل شده است.

چین درباره تحریم‌ها، محاصره دریایی و مذاکرات به امریکا چی می‌گوید؟

با طولانی شدن جنگ و رسیدن آن به بن‌بست، دولت ترامپ همچنان فشارهای اقتصادی بر تهران را افزایش می‌دهد. واشنگتن هشدار داده است که شرکت‌ها، بانک‌ها و کشورهایی که از اقتصاد ایران حمایت کنند، ممکن است با تحریم‌های ثانویه روبه‌رو شوند.

تا اکنون، امریکا با وجود وضع تحریم علیه چندین شرکت و نهاد چینی، از هدف قرار دادن بانک‌های بزرگ چین خودداری کرده است. این احتیاط در شرایطی صورت می‌گیرد که تنش‌های تجاری میان واشنگتن و بیجینگ همچنان بالا است.

بیجینگ به‌گونهٔ علنی با درخواست واشنگتن برای پیوستن به کارزار فشار مالی علیه ایران موافقت نکرده است. چین می‌گوید با «تحریم‌های یک‌جانبهٔ غیرقانونی» مخالف است و همکاری‌هایش با ایران در چارچوب قوانین بین‌المللی انجام می‌شود.

حمیدرضا عزیزی، کارشناس امور ایران، می‌گوید بعید است چین در نتیجهٔ فشار امریکا از خرید نفت ایران عقب‌نشینی کند. او می‌گوید: «چینی‌ها نمی‌خواهند سابقه‌ای ایجاد شود که براساس آن امریکا بتواند با اعمال فشار، شرکت‌ها و بانک‌های چینی را مجبور کند سیاست‌های واشنگتن را اجرا کنند.»

با این حال، محاصرهٔ دریایی امریکا توانایی ایران برای رساندن نفت به خریداران چینی را به‌شدت محدود کرده است.

ایران در ماه مارچ روزانه دو میلیون بشکه نفت صادر می‌کرد، اما براساس گزارش رویترز، این رقم در ماه آگست به روزانه ۲۲۰ هزار تا ۲۵۵ هزار بشکه کاهش یافت. همچنین از زمان ازسرگیری محاصرهٔ دریایی امریکا در ۱۴ جولای، هیچ محمولهٔ نفت خام ایران نتوانسته است با موفقیت از تنگهٔ هرمز عبور کند و به چین برسد.

محمد قائدی، کارشناس ایران در دانشگاه جورج واشنگتن در امریکا، می‌گوید اگر این محاصره ادامه یابد، تجارت میان ایران و چین بیش از پیش به مسیرهای زمینی محدود خواهد شد؛ مسیرهایی که هزینهٔ بیشتری دارند و ظرفیت آن‌ها برای انتقال کالا به‌مراتب کمتر از مسیرهای دریایی است.

تمایل چین برای کاهش تأثیر تحریم‌های مالی لزوماً به این معنا نیست که این کشور توانایی یا ارادهٔ مقابله با محاصرهٔ دریایی را دارد. شکستن چنین محاصره‌ای می‌تواند بیجینگ را وارد سطح کاملاً متفاوتی از رویارویی با واشنگتن کند و نشانه‌ای وجود ندارد که رهبری چین آمادهٔ پذیرفتن چنین هزینه‌ای باشد.

داکتر آندریا گیزلی می‌گوید چین به‌روشنی نشان داده است که «پایان جنگ از طریق مذاکره» را ترجیح می‌دهد و احتمالاً تلاش خواهد کرد مانع تشدید جنگ از سوی ایران شود.

او می‌گوید: «چین می‌تواند و ممکن است به ازسرگیری مذاکرات کمک کند. حتی ممکن است ایرانی‌ها را برای دادن برخی امتیازها تحت فشار قرار دهد تا رئیس‌جمهور ترامپ بتواند ادعای نوعی پیروزی کند و از آن به عنوان دلیلی برای پایان دادن به جنگ استفاده کند.»

با این حال، به گفتهٔ او، چین تلاش خواهد کرد توافق احتمالی شامل دستاوردهای مشخصی برای ایران باشد؛ از جمله لغو تحریم‌ها، دسترسی به دارایی‌های مسدودشده و پایان حملات نظامی.

طرح تصویر اصلی از رئیس حسین است.